Dos brotes verdes

Estes leves incrementos do PIB, xunto coa suba do IBEX, son coma o pano e a lámpada máxica que xuntos fan xurdir o xenio de Montoro, que aparece, un e trino, con Guindos e Rajoy, a traernos e levar polo mundo adiante a boa nova da chegada da recuperación económica ao noso país.
Antes que nada, dicir que espero que sexa así, que non serei eu quen desexe males maiores á economía dos que xa temos. Porén, non é esa perspectiva de trazo groso a economía que me interesa.
O feito de que suba o PIB polo incremento das exportacións, debido á que os salarios baixan, é bo para as empresas exportadoras, pero a costa dos seus traballadores. Que suba o IBEX, a valoración desas empresas, é consecuencia do mesmo, xa que as empresas do IBEX son precisamente as grandes empresas que venden fóra.
Polo tanto, o incremento das súas vendas resulta do incremento da súa competitividade debido á redución dos seus custos laborais. En que nos vai repercutir isto?
1. Os accionistas e executivos destas empresas van mellorar a súa situación económica, e as súas SICAV engrosaran.
2. Os seus empregados van empeorar a súa situación económica, e reducir o seu consumo levando ao peche a máis PEMES, que son as que xeran o 80% do emprego.
O resultado xa o estamos a ver: máis millonarios e máis pobres.
Nos anos 50 había economistas que defendían que a existencia de ricos era boa porque investían, xeraban riqueza e a riqueza ía filtrándose cara as capas máis desfavorecidas da sociedade. Lamentablemente, fai xa varios lustros que esa teoría está desbotada pola experiencia.
A desigualdade frea o desenvolvemento social e económico, mentres que a redución da pobreza, a educación e a saúde mellórano. Dubido moito que eses brotes verdes sexan para todos. Sospeito que son coma aqueles brotes de soia de Xermania, que estaban cheos de e-coli. De merda, vamos.

Fracking

Fracking o fractura hidráulica es una técnica empleada para extraer gas del subsuelo. Tradicionalmente se han venido explotando los yacimientos más rentables, aquellos en que de forma natural los recursos energéticos fósiles se acumularon, en los que con una simple perforación manaban del subsuelo petróleo o gas. En la etapa actual, encontrados y profusamente explotados los depósitos más rentables y con los precios de la energía en ascenso, aparecen técnicas “no convencionales” para el aprovechamiento de yacimientos menos rentables.

En concreto el método de fractura hidráulica pretende extraer el gas atrapado en pequeñas burbujas aisladas en las rocas metamórficas de bajo grado (pizarras, esquistos). Para ello es preciso abrir vías de escape en esas tocas, rompiéndolas mediante la inyección de líquidos a alta presión. Esta técnica esta siendo empleada con éxito en varias zonas de los Estados Unidos, consiguiendo extraer una gran cantidad de gas natural.

La mayor polémica radica en los efectos ambientales y sociales del fracking. Por un lado, como ya hemos comprobado con la inyección de gas en la plataforma Castor, inyectar fluídos a presión en el subsuelo genera sismicidad cuya magnitud y localización es imprevisible. Por otro lado, la red de fracturas creada con la inyección abre nuevos caminos, también imprevisibles, para la circulación del gas, de los líquidos inyectados -ricos en contaminantes altamente peligrosos- y de las aguas subterráneas que alimentan ríos, arroyos y manantiales. Cualquiera puede acceder en la red a las numerosas denuncias en Estados Unidos por envenenamiento de ganado, contaminación de pozos de agua potable y daños por la sismicidad inducida.

Sin embargo, esa no es la única cuestión: la rentabilidad de la extracción de gas por fractura hidráulica en términos puramente económicos y energéticos está también en duda. No hablamos de pinchar un globo y que salga el gas, sino de taladrar un territorio, perforarlo e inyectar fluídos a presión para romper el subsuelo. Obviamente para hacer esto consumimos una gran cantidad de energía, y algunos estudios indican que la energía obtenida del gas recuperado es del mismo orden que la invertida en recuperarlo.

¿Qué sentido tendría que una empresa realizara una actividad que no le reportará beneficio alguno? Ninguno salvo que, como en el caso de la plataforma Castor, no se trate de una actividad netamente privada, sino de una iniciativa pública para garantizar el suministro de gas encargada a una empresa privada: si es rentable, gana la empresa, si no lo es, se incluye una cláusula que garantice que pague el contribuyente. También, sí, aquél a quien envenenaron el agua y el que no duerme por la sismicidad inducida.

Pues bien, el pasado miércoles el Senado dio luz verde al fracking, previa Declaración de Impacto Ambiental, para los proyectos de competencia estatal por afectar a varias comunidades autónomas. Terrenos pizarrosos, territorios intercomunitarios, competencia estatal... conviene ir levantando las orejas en nuestra Reserva de la Biosfera Oscos Eo e Terras de Burón.

Mejora IBEXpaña

Las dos Españas: la de las grandes empresas, grandes capitales, grandes bancos, grandes terratenientes, grandes salarios, grandes superficies, grandes partidos y grandes cifras: la España macroeconómica; y la micro, la que se hunde irremisiblemente entre el paro, la precariedad y la emigración, la del abandono exterior e interior que ya no renueva la demanda de empleo porque ya no cobra el paro, que ya no vota, que ya apenas vive.

Hoy dicen los grandes titulares de los grandes medios - entre fotos de grandes estrellas de los grandes clubes - que las grandes cifras de las grandes empresas mejoran, con la bolsa en máximos y la prima en mínimos: que ya podemos alegrarnos porque mejora la España macroeconómica, la IBEXpaña.

Mientras, las pequeñas empresas siguen cerrando, los ciudadanos que conservan su empleo reservan sus menguados salarios para las pequeñas compras de cada día, abocando al cierre al pequeño comercio - la realidad a pie de calle es denunciada por asociaciones ciudadanas y pequeños partidos en pequeños medios de comunicación -.

Cuando la basura llega al río, lo primero que notamos es un olor nauseabundo. Luego, mientras se hunde hacia el fondo, la espuma que se forma de su pudrición emerge delatora en la superficie. Como el olor ya llevamos años notándolo, quizás la celebrada recuperación de estos días viene a ser esa espuma de gas podrido, ese magma de burbujas que aprovechan los amigos del poder para salir a flote.

Mientras, el 99% restante seguimos braceando, pero nos hundimos con los pies anclados al motón de mierda en que nos han metido.

Freegano en agosto

Ya un informe del Programa de Naciones Unidas para el medio Ambiente (PNUMA) del año 2007 denunciaba que la mitad de la comida que se produce en el mundo acababa en la basura, en un mundo con una sexta parte de su población pasando hambre.

Las denuncias continúan, pero la cosa no cambia. Recientemente el interesante y meticuloso estudio “Pérdida y desperdicio de alimentos en el mundo” financiado por la FAO en 2011, confirmó que, por ejemplo, el 25% de los cereales producidos acaban en la basura de nuestros domicilios.

¡Piensa global y actúa local! Entre eso, el experimento que demostró que los ratones subalimentados (vamos, que pasan un poco de hambre) viven un 30% más que sus congéneres y la operación bikini, he decidido hacerme freegano doméstico durante este mes.

Los freeganos (de free=gratis) son activistas ambientales que denuncian la sobreproducción y el desperdicio alimentarios surtiéndose de la basura (en general de restaurantes y establecimientos comerciales). Yo de momento he decidido simplemente alimentarme de las sobras de mi propia casa: no cocinéis para mi, que yo como lo que sobró ayer (no penséis mal, tenemos un acuerdo: yo recojo la cocina después de comer).

¿Por qué en el mes de agosto? Porque es un mes de descontrol, donde las familias crecen, las compras se incrementan (aquello del por si acaso) y las rutinas desaparecen. Todo ello lleva a un incremento enorme de desperdicio de alimentos en nuestros hogares.

El pan, que no falte, pero luego nos vamos a picar algo. La fruta que es muy sana, pero no entra después de comer tanto. Las verduras y hortalizas, que adquirimos con tan buena intención, y no encontramos el momento de cocinar. Los yogures, las empanadas, queso, embutidos... Coño, hasta los pasteles me estoy comiendo para que no se estropeen!

Olvidemos lo de la operación bikini: en sólo una semana estoy engordando visiblemente.

La mentira en la política

Exigimos que nuestros representantes nos digan la verdad, a sabiendas de que muchas veces la verdad los inhabilita como representantes nuestros.

Nos sorprende que nuestro presidente no quiera dar explicaciones sobre los sobresueldos ilegales que su tesorero dice que cobró mientras era ministro, pero ¿qué explicaciones podría dar salvo negarlo todo? Cualquier otro testimonio al respecto debería comenzar con su dimisión. Y Rajoy no puede dimitir, porque no es él quien decide y todavía tiene trabajo que hacer.

Yendo más allá, todo lo que hemos aprendido en estos dos años, desde el 15 de mayo de 2010, nos ha permitido ver claramente que los partidos que nos han gobernado desde la transición defienden los intereses del gran capital, y no los nuestros. Los de las grandes empresas, y no los de las Pymes o de los autónomos, los del 1%, al fin, y no los del 99.

Siendo así, sabiéndolo como lo sabemos hoy, ¿cómo, si no a base de mentiras, habrían conseguido convencernos para que los votáramos mayoritariamente? ¿No es todo ese discurso ininteligible del que tantos chistes hemos hecho, esa verborrea insustancial musicalmente denunciada por Serrat o Les Luthiers, la evidencia de la mentira que nos gobierna? ¿Quién de nosotros aceptaría sin rechistar una explicación tipo Cospedal, Rajoy o Floriano de su jefe, de un amigo, de su pareja, de su empleado, de su hijo?

Nos mienten (y lo sabemos) porque defienden intereses que no son los nuestros. ¿Cómo van a decirnos la verdad? ¿Esperamos de verdad que nos digan “le voy a subir la luz porque una gran empresa que nos paga las campañas electorales tiene que recuperar su dinero”? ¿”Voy a hacer el AVE porque un 4% del presupuesto va para mi bolsillo”? ¿”Bajamos la jubilación porque la gente no se anima a contratar planes de pensiones privados”?

Así, los grandes partidos viven instalados permanentemente en un discurso manipulador y mentiroso, porque la verdad es casi siempre inconfesable, ya que casi cada una de sus decisiones responde a intereses propios, partidistas o personales.

Dicen que el sentido común es el menos común de los sentidos. De igual manera, se ve que el tantas veces invocado interés general es -en boca de los políticos- casi siempre interés privado, y en ocasiones, un interés muy particular. La pregunta es, ahora que lo sabemos, si vamos a mover un dedo para cambiar las cosas, dar un paso adelante, implicarnos, y crear opciones alternativas.

As Catedrais, Parque Natural ou Plan Especial?

Veño escoitando desde fai anos as queixas dos nosos mandatarios locais sobre a falla de atención e coidado que as administracións autonómica e central están a dar á praia das Catedrais. A novidade é que (son xa varios artigos sobre o mesmo tema), a solución está en que As Catedrais -as praias de Augas Santas e Carricelas- sexan nomeadas Parque Natural.

O certo é que a nosa máis famosa praia ten xa abondos recoñecementos: forma parte da IBA Eo-Foz delimitada en 1998 pola SEO-Birdlife, é Monumento Natural desde o ano 2005, foi declarada Zona de Protección Especial dos Valores Naturais no ano 2008 e é Lugar de Importancia Comunitaria formando parte da Rede Natura 2000.

Lamentablemente, todos eses recoñecementos e declaracións non teñen servido de moito: verteduras de fecais desde as fosas, erosión dos cantís, pisoteo da flora protexida, aparcadoiros precarios-ilegais, risco para as persoas, déficit de infraestruturas, suciedade nos aseos, insuficiente vixilancia, vertidos de lixo, masificación e problemas nos accesos son problemas recorrentes que ano tras ano afectan ao entorno, aos seus visitantes e aos responsables da súa xestión. Unha nova declaración, desta volta como Parque Natural, de acordo coa nosa experiencia, traería máis publicidade e masificación para un espazo sen coidado nin financiamento.

A protección real chega a través do Plan de Ordenación dos Recursos Naturales (PORN), que di o que se pode e non se pode facer en cada zona, e do Plan Reitor de Uso e Xestión (PRUX), que define e asina financiamento ás medidas concretas cara á defensa efectiva. Porén, a Xunta de Galicia ten unha longa tradición na declaración de espazos protexidos para despois non redactar nin os PORN nin os PRUX -que legalmente teñen que aprobarse aos dous anos da declaración- (penso que só hai un espazo con PORN no noso país!). Polo tanto, cómpre pedir que se cumpra a Lei e que se aproben eses plans.

Alternativamente, o Concello pode explorar a vía do Urbanismo, redactando para As Catedrais un Plan Especial de Protección de acordo co artigo 69º da Lei do Solo de Galicia, como fixo para a protección do casco vello. Estes Plans se poden aplicar tamén para a protección de espazos naturais: foi a ferramenta empregada polos nosos veciños na praia de Penarronda para sacar o cámping das dunas, reubicar os aparcadoiros e establecer medidas de recuperación ambiental que fan compatible o uso turístico coa recuperación e conservación dos seus valores naturais.

Novas da Europa Verde

Veño de asistir, como membro de Espazo Ecosocialista, a un seminario en Bruxelas organizado pola Green European Foundation. Trátase dunha organización que traballa para desenvolver as ideas e propostas do Partido Verde Europeo, a través de foros, xornadas temáticas e seminarios de formación das persoas interesadas, militantes dos partidos nacionais ou simplemente activistas ecoloxistas.

O seminario “Greening Europe: Toolkit for the European Green Activist” tiña por obxecto amosar o funcionamento das institucións europeas -a capacidade e limitacións do Parlamento Europeo, os mecanismos de codecisión entre o Parlamento, o Consello e a Comisión- asi como as posicións dos diferentes grupos políticos respecto aos temas ambientais, e mesmo do curioso xogo de intereses partidarios e nacionais dentro deles.

No transcurso do mesmo tiveron lugar presentacións e debates sobre a idea de Europa e a súa evolución, as políticas pesqueira e enerxética e a crise do euro (aquí participou Reyes Montiel, co-voceira de EQUO), todos eles de interese polos ponentes e máis polo intercambio de opinións entre os participantes de case todos os países da unión. Finalmente, visitamos o Parlamento Europeo e a sé do Partido Verde, onde falamos da organización da campaña e dos contidos do seu programa para as Europeas do vindeiro ano.

En definitiva, a viaxe cumpríu sobradamente as miñas expectativas, que non eran outras que aprender e comprender o xeito de funcionar das institucións europeas, e coñecer, sobre todo, a que mandamos xente a Europa, que fan e que non fan os nosos representantes, en que defraudan e de que se queixan, e como mellorar a nosa representación e o funcionamento da cámara en xeral. E de paso, recoller as ideas e visións que de Europa e de nós se teñen polo mundo adiante.

De todo ilo, regreso -nun resumo rápido- coas seguintes percepcións:

• O Parlamento Europeo, única institución europea elixida democraticamente, funciona como unha cámara de partidos, e non en clave territorial. Aínda que os parlamentarios teñen liberdade de voto e as disciplinas non existen como pasa nas nosas cámaras, o voto en clave nacional é minoritario. O calidade do traballo parlamentario é moi variable: hai quen traballa arreo e quen chega como recompensa tras moitos anos nos partidos (cemiterio de elefantes -como o senado, pero máis lonxe- molestos?),
• A representación dos intereses dos diferentes estados correspóndelle aos Consellos de Ministros -nos que participan os ministros dos diferentes estados- que por precisar maiorías cualificadas, adoitan recortar -por intereses nacionais- as propostas do Parlamento, en xeral máis avanzadas.

• A actividade dos “lobbies” empresariais -pero también ecoloxistas e sindicais, aínda que nunha cantidade moi inferior- é moi importante: hai máis de 20,000 persoas vivindo ao redor do Parlamento tentando de convencer de xeito máis ou menos legal aos parlamentarios para influír nas regulacións que se están a elaborar.
• O Partido Verde Europeo, unión de partidos verdes dos estados membros, non ten unha orientación política definida, debido á variabilidade entre as ideoloxías dos seus compoñentes, desde o capitalismo verde alemán ao ecosocialismo. Tal variabilidade ideolóxica pareceume pouco coherente co feito de que non pode haber dous papeletas de partidos do PVE competindo nunhas eleccións no mesmo territorio.
• A visión da situación dos países do Sur desde os do Norte é varía entre o descoñecemento, a incomprensión, o reproche e a compasión paternalista. A explicación do papel xogado polo BCE na xestión dos tipos de interese na última década, ou a xestión da débeda (“quen debe e quen paga”) e dos riscos financeiros, e mesmo o futuro que espera aos traballadores do Norte de convivir cun Sur devaluado, pillaron por sorpresa a algúns dos participantes: a información aínda non traspasa fronteiras.

En resumo, uns días de moita aprendizaxe para todos, sobre que é e como funciona Europa, interesantes, amenos e divertidos... pero tamén unha certa decepción: a carencia dunha inequívoca vontade transformadora cara á superación do capitalismo, e a visión dual Norte-Sur nalgúns discursos. O 15M non entrou aínda con toda a súa forza na Europa, e tampouco nos verdes europeos. Ao tempo.

Se todos somos políticos, xestionemos xuntos os Concellos

Un reciente artigo no xornal dixital Praza Pública lembra e alerta sobre a tendencia dos partidos políticos de esquerda de atraer e incorporar aos líderes máis relevantes ou mediáticos dos movementos sociais. Persoalmente sempre me pareceu unha boa idea cara ao enriquecemento, mellora e actualización do discurso dos partidos, tan poboados de materia gris, pero no sentido de persoal cuxa mellor cualidade é a do seguidismo do lider de turno.

Lamentablemente esa idea non adoita dar lugar a un bo resultado na súa implementación. Os independentes, líderes dos movementos sociais, profesionais relevantes ou referentes do mundo da cultura, adoitan rematar ou ben desaparecidos tras seren fagocitados polo aparato do partido, adocenados nos seus escanos, ou ben de volta fóra da política tras perder coa súa independencia boa parte da súa capacidade de liderado.

Ao tempo, os movementos cidadáns perden os seus referentes, e morren de éxito ao acadar os partidos que reciben o seu apoio a vitoria electoral: gañada a súa loita de oposición ao goberno de turno, vense incapaces de manter a súa vocación de crítica e de control da acción do novo goberno. Como resultado, a cidadanía se desmobiliza, se aparta das forzas políticas e mesmo deixa de acudir a votar pensando non sin razón aquilo de “todos son iguais”.

Os que estamos a comezar a participar na vida política non debemos pensar que os nosos partidos son diferentes, e mesmo que nós mesmos somos distintos, de outra madeira e que nunca imos ver aos cidadáns como inimigos, que sempre imos a estar dispostos a escoitalos e manter as portas abertas. Cómpre logo establecer medidas concretas e procedementos que garantan a participación cidadá na xestión da vida pública.

Non é necesario inventar nada. O Concello de Ribadeo ten xa, aínda que paralizados desde fai moitos anos, dous instrumentos fundamentais para facelo. Un deles é a Ordenanza de Participación Cidadá, e outro a Axenda 21 Local, que leva aprobada desde fai unha década coa unanimidade das forzas políticas do Concello en 2002, e renovado o compromiso no 2008. A falla de vontade das tres forzas políticas maioritarias, que todas elas teñen pasado polo sillón da Alcaldía, reflicte a dificultade que mesmo no eido local, e nun Concello que pode considerarse dos avanzados, seguen a experimentar os partidos para compartir o poder e a responsabilidade coa cidadanía.

Non é certo que non se poida. Hai tamén exemplos de boa xestión, lugares onde a Axenda 21 funciona e mesmo existen boas experiencias de orzamentos participativos, onde os veciños deciden as prioridades do gasto municipal, onde a transparencia preside as adxudicacións e concursos. Se os políticos non temos ideas sobre como facelo, abramos as ventás e preguntemos á xente. Non esperemos á campaña electoral para facer as propostas. Imos aló, pódese.

O ouro do tolo

Nunha das excursións da facultade un dos compañeiros dixo que atopara ouro; en realidade era calcopirita, coñecida como o “ouro do tolo”, un mineral de cobre e ferro que brilla con cor amarela. As veces a xente se engana vendo riqueza onde non hai tal. Hoxe en Galicia e Asturias xente na súa desesperación engánase vendo riqueza onde non hai, mentres outros aproveitan para facer negocio.

A minaría existe desde sempre, a necesitamos para conseguir os minerais que precisamos no noso desenvolvemento. Non podemos elixir onde explotalos, só se queremos facelo ou non. Supón enormes movementos de terras, elimina a vexetación e o chan fértil, as terras removidas teñen contaminantes que van ao ar, ás augas, ao chan, e afectan ás persoas e a fauna.

Por iso, cómpre avaliar coidadosamente cada proxecto: saber se os beneficios sociais e económicos poden compensar os prexuízos ambientais, sociais e económicos; ver se quen leva os beneficios e quen carga cos prexuízos é a mesma xente, para artellar as compensacións precisas; para ser xustos cos nosos fillos e netos, estimar se os beneficios chegan para limpar a pegada da actividade mineira.

Cando os beneficios abondan para recuperar ambientalmente a contorna, descontaminala e compensar a quen se vexa afectado negativamente pola actividade, e ao tempo para cubrir unha póliza que asegure fronte ao risco de calquera accidente, hai poucas razóns para opoñerse ao proxecto. Pola contra, se os beneficios non abondan para pagar a póliza dos riscos, nin para limpar o terreo, nin para compensar a quen se vexa afectado pola actividade, e supón asumir unha herdanza eterna e ameazante para á comarca, o resultado desa avaliación non pode ser positivo.

Nos proxectos que se plantean en Tapia de Casariego (Asturias) ou en Corcoesto (Galicia), os beneficios da explotación non abondan para deixar o terreo limpo. Así mesmo, os riscos asociados de contaminación e afección á saúde, de accidente, de quebra da empresa pola baixada do prezo do ouro, non fican cubertos por garantías económicas. Tampouco as axencias de seguros cobren eses riscos: se o fixeran o custo da póliza faría inviable o proxecto.

En resumo, non hai beneficios netos: é un troco de cualidade ambiental e produtividade do noso chan a actual e futura por uns poucos postos de traballo durante dez anos. A empresa privada leva o ouro e deixa o veleno sen amañar a desfeita que provoca. Os gardas do ben común e do interese xeral, os nosos dirixentes, dan a súa bendición. Os técnicos calan lonxe dos micrófonos.

Non hai creación de riqueza, senón espolio: uns gañan e outros perden. Previsión: antes de 10 anos os mineiros pedirán aos seus veciños que loiten polos postos de traballo da mina. E o farán, porque sen agricultura, gandería, pesca nin turismo, non haberá xa máis alternativa que a mina ou marchar.

Servizos públicos, sustentabilidade e soberanía

A estas alturas todos sabemos xa que debemos axustar os nosos hábitos de consumo para acadar a sustentabilidade ambiental e económica en tódolos eidos, tamén no que se refire á auga, á enerxía e aos residuos. Tamén somos conscientes de que cústanos mudar os nosos hábitos, e que a forma máis eficaz de facelo e tocarnos o peto: poñer tarifas que premien o aforro dos recursos e a boa xestión dos residuos, con respecto respectivamente ao seu despilfarro e mala xestión.

Porén, en moitos dos nosos concellos recursos e residuos son xestionados por compañías privadas que gañan máis cartos canto máis despilfarro haia: qué beneficio obtén unha compañía de fomentar o aforro no que vende? Para qué vai querer un xestor de residuos que produzamos menos residuos, se os seus ingresos medran canto máis residuo xeramos?

O papel dos políticos, tamén neste asunto, é esencial. Delegar a xestión de recursos e residuos en empresas privadas é unha decisión que esixe un control estrito do funcionamento das mesmas, co obxecto de asegurar unha xerarquía de intereses nas que o prioritario sexa o beneficio da veciñanza. Non falo do interés de hoxe, de despilfarrar sen pagar, ou de xestionar mal os seus residuos sen ser penalizado, senón do interés de todos no longo prazo (o ben común), que haberá que definir a través dun profudo debate, moita participación e corresponsabilidade por parte de toda a cidadanía.

Recuperar para o público a xestión deses servizos, na medida e coa velocidade que se poida, é recuperar unha peza substancial da soberanía local, da nosa capacidade de decisión e autoorganización, a chave que nos pode permitir poñer en marcha procesos poderosos de creación de emprego avanzando polo camiño da sustentabilidade no ámbito municipal.

A nova política esixe, tamén nestes eidos, transparencia, confianza e pedagoxía. Importantes decisións deben tomarse para transformar o noso xeito de consumir e producir a nosa enerxía, captar, distribuír e depurar a nosa auga, reducir a produción, recoller e reciclar os nosos residuos, producir e reciclar os nosos materiais de construción, producir e consumir os nosos alimentos e combustibles.

Este é o auténtico concepto de soberanía: alimentaria, enerxética, no abastecemento dos recursos básicos... Ao tempo que seguimos a esixir que nos deixen facer o que non nos deixan, por que non comezamos a traballar no que xa podemos facer? Por que non comezamos a crear desde a base unha economía local soberana, unha sociedade empoderada e non dependente? Fagamos o que xa podemos facer, exercitemos a soberanía que xa temos, camiñemos cara a non-dependencia doutros axentes e intereses económicos.

Desde a autonomía e independencia da filla que marchou da casa ou mesmo da terra, como tantos galegos tiveron que facer (pero tamén a do fillo que ficou na casa e nela ten o seu traballo e a súa familia, como tantas galegas tamén fixeron), poderemos manter co resto das comunidades veciñas deste pequeno planeta relacións de amizade entre iguais e de intercambio (social, cultural, económico). É esta soberanía auténtica a que nos proverá de emprego e recursos para enfrontar o futuro. Comecemos a traballar por esa soberanía nos nosos propios concellos, que así non temos que esperar que ninguén nos dea o seu permiso.